2. الاسم: الجنس والجمع
التعرف على المذكر والمؤنث، وتكوين الجمع.
في القبائلية، كل اسم له جنس: مذكر أو مؤنث. يمكن التعرف على الجنس غالبًا من خلال بادئة الاسم. يتم تكوين الجمع عن طريق تغيير البادئة وأحيانًا اللاحقة، وأحيانًا يتغير جذر الكلمة أيضًا.
2.1. المذكر
تبدأ معظم الأسماء المذكرة بـ a- (أحيانًا am- أو an-).
| القبائلية | العربية |
|---|---|
argaz | رجل |
aqcic | ولد |
axxam | منزل |
amɣar | رجل عجوز |
anegmar | صياد |
2.2. المؤنث
يتكون المؤنث عمومًا باستخدام ta-...-t: العلامة t- في البداية و -t في النهاية. بعض الأسماء المؤنثة شاذة (مثل tameṭṭut التي تعني "امرأة").
| مذكر | مؤنث |
|---|---|
aqcic (ولد) | taqcict (بنت) |
amɣar (رجل عجوز) | tamɣart (امرأة عجوز) |
aɣyul (حمار) | taɣyult (أتان) |
argaz (رجل) | tameṭṭut (امرأة) — شاذ |
2.3. الجمع
غالبًا ما يستخدم الجمع المذكر الإطار i-...-en. ويستخدم الجمع المؤنث ti-...-in. بعض الأسماء تغير حرف العلة الداخلي (جمع تكسير).
| مفرد | جمع | النوع |
|---|---|---|
argaz | irgazen | قياسي (مذكر) |
aqcic | iqcicen | قياسي (مذكر) |
taqcict | tiqcicin | قياسي (مؤنث) |
amɣar | imɣaren | قياسي (مذكر) |
taddart (قرية) | tuddar | جمع تكسير |
2.4. الاستثناءات (يجب معرفتها)
قاعدة a- / ta-...-t تعمل مع معظم الكلمات، لكن هناك ثلاثة استثناءات رئيسية يجب حفظها.
أ. كلمات مختلفة تماماً (أزواج لفظية)
بالنسبة لبعض الكلمات الشائعة جداً (خاصة العائلة)، لا يشترك المذكر والمؤنث في نفس الجذر. بل هما كلمتان مختلفتان تماماً.
| مذكر | مؤنث | المعنى |
|---|---|---|
argaz | tameṭṭut | رجل / امرأة |
mmi | yelli | ابني / ابنتي |
gma | weltma | أخي / أختي |
ب. تغير المعنى (المؤنث "الزائف")
في بعض الأحيان، إضافة إطار المؤنث ta-...-t لا تعني "أنثى الـ..."، بل تخلق كلمة ذات معنى جديد ومرتبط تماماً.
ج. كلمات مؤنثة بطبيعتها
بعض الكلمات مؤنثة بطبيعتها وليس لها نسخة مذكرة، أو أن نسختها المذكرة نادرة جداً.
| كلمة مؤنثة | المعنى |
|---|---|
taddart | قرية |
tala | نبع / عين ماء |
tamurt | بلد / وطن |
تدريب
60 عبارات · 3,530 تطابقاتTekki ɣef kra n tqeffilt!
Ad d-aɣeɣ kra n yidlisen.
Ulac akk kra-nniḍen i d-lemdeɣ.
Yiwen ur ibɣi ad t-txedmeḍ.
Mazal sɛiɣ kra n tefranin.
Sɛiɣ dima kra n tefranin.
Ur kem-ittxuṣṣu ara kra yid-i.
Yiwen ur ittḥessis i yinaw.
Yiwen ur issel i yinaw.
Yiwen deg-sen ur yelli dina.
Yiwet deg-sent ur telli dina.
Tom yettaru i yiwen umeddakel.
Ssekraweɣ taxxamt ɣef yiwen wayyur.
Yiwen ur yezmir ad k-d-isel.
Γriɣ taqsiṭ-a deg yiwen udlis.
Ur ttestenyiɣ ula d kra.
Yiwen ur d-ikad yečča-t lḥir.
Ur nlaq ula i kra.
Axxam-a yettruḥ deg-sent kra kra.
Xaṭi, ur d-qqar kra !
Tom igezzu kra n tefransist.
D azrug bu-yiwet n tnila.
Bɣiɣ ad yi-d-tewteḍ kra ugiṭar.
Ur s-d-yegri kra i Tom-nni.
Tom yeqqar-d yesεa kra uɣawas.
Kra yekka wass netta yennudem.
Neḥḍer i tlata n lgirrat.
Sin-a yergazen llan d icriken.
Yemma teẓḍa-iyi sin n yibernyas.
Ur nettanez i kra umesbaṭli.
Ur tfehhmeḍ ula d kra.
Ur tessin ula i kra.
Yiwen n leḥmu assa yessefcal.
Yečča-t yiwen uɣucaf deg uḍar.
Yiwen usaber uɣemɣum iqḍeε tawalit.
Sin wussan netta d ageffur.
Yettmeslay yiwet n tutlayt kan.
Sin wakraren i yečča wuccen.
Ur ḍeggir kra ar lqaεa!
Kra ur d-ittas war leɛtab.
Yiwet n ṭṭubba tezger-d abrid.
Uriɣ yakan kraḍ n yidlisen.
A bu-snat, bru i yiwet.
Kra ur sεiɣ ad k-t-id-iniɣ.
Tom ɣur-s tlata n snitrat.
Tom ɣur-s kraḍ n snitrat.
Ugadeɣ ahat ččiɣ kra yettwaɣen.
Bɣiɣ ad d-aɣeɣ kra iserwula.
Qqimeɣ di Boston kraḍ iseggasen.
Kra ur d-yettas akka kan.
Ulac am uxxam n yiwen.
Qqen allen-ik tlata n dqiqat.
Igezzem ttjur deg yiwen wedrar.
Atiki-a iteṭṭef tlata n wussan.
Ɣur-k kra usugen d anakkaf.
Ḥebseɣ dexxan tlata iseggasen aya.
Ḥebseɣ akeyyef tlata iseggasen aya.
Yiwen n tqerɛet nniḍen, ttxil-k.
Tom itess ma d kra.
Tesεiḍ kan kra n waḍu.
تمارين تطبيقية
1. ما هو مؤنث 'aqcic' (ولد)؟
2. كيف يتم تكوين الجمع المذكر عمومًا؟
3. ما هو مؤنث 'axxam' (منزل)؟